Ev Arayanlardan 5 Bin TL'ye Kadar Peşin Para! Yasaklanan Sistem Geri Döndü

Kiralık ya da satılık ev arayanların bütçesini zorlayan yeni bir masraf kalemi ortaya çıktı. Yıllar önce yasaklanan "yer gösterme ücreti" uygulaması, farklı isimler altında yeniden gündeme geldi. Bazı emlak işletmeleri, müşterinin bütçesini belirlemek, ilan sahipleriyle görüşmek ve alternatif sunmak gibi gerekçelerle ev aramaya başlamadan önce 2 bin ile 5 bin lira arasında peşin ödeme talep ediyor.

Para iade edilmiyor

Uygulamada genellikle şöyle bir yol izleniyor: Ev arayan kişiden "paket ücret" adı altında peşin bir tutar alınıyor. Müşteri gösterilen evlerden birini kiralar ya da satın alırsa bu tutar komisyondan düşülüyor. Ancak müşteri evleri beğenmez ya da aramaktan vazgeçerse ödediği para iade edilmiyor. Artan maliyetleri ve konut arzındaki sıkıntıyı gerekçe gösteren işletmeler, bu yöntemle hem gelir garantisi elde etmeyi hem de "ciddi müşteri" seçmeyi amaçlıyor. Ancak bu durum, ev bulamayan vatandaş için doğrudan bir kayba dönüşüyor.

Kısa sürede ev bulmak zorunda olan öğrenciler, tayini çıkan memurlar ya da yeni iş için şehir değiştirenler gibi acelesi olan ev arayanlar bu tür taleplerle karşılaşabiliyor. Zamanı dar olan kişinin pazarlık gücü de azaldığı için bu talepleri reddetmek zorlaşabiliyor.

Hukukçu uyarıyor: Kanuna aykırı

Tüketici hukuku uzmanı Avukat Ali Kaya, Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 19'uncu maddesini hatırlatarak net bir uyarıda bulundu: "Yer gösterme hizmeti karşılığında herhangi bir bedel talep edilemez. 'Danışmanlık ücreti' veya 'ciddiyet kaporası' gibi kılıflarla alınan paralar kanuna aykırıdır. İşlem resmiyete dökülmeden ödeme yapılmamalı, ödenmişse iadesi talep edilmelidir."

Yani adı ne olursa olsun, sadece ev gezdirmek karşılığında alınan para yönetmeliğe aykırı kabul ediliyor. Bu ödemeyi yapmış olanlar ise iadesini talep etme hakkına sahip.

Emlakçılar Odası: Yasal sınır belli

İstanbul Emlakçılar Odası Başkanı Nizameddin Aşa da yüksek ilan portalı ve dükkân giderleri nedeniyle bu modelin neden ortaya çıktığının anlaşılabilir olduğunu, ancak yasal sınırın açık olduğunu vurguladı. Aşa'nın hatırlattığına göre emlakçılar, satış işlemlerinde alıcı ve satıcıdan ayrı ayrı yüzde 2, kiralama işlemlerinde ise bir aylık kira bedeli artı KDV dışında ücret alamıyor. Yer gösterme ücreti ise suistimale açık olduğu için yasaklanmış durumda.

Ev ararken nelere dikkat edilmeli?

Yetkililer, ev arayan vatandaşların gayrimenkul danışmanlarıyla görüşürken yalnızca "yer gösterme formu" imzalamasını, bunun dışında peşin ödeme içeren herhangi bir belgeye imza atmamasını öneriyor. Yer gösterme formu, hangi konutun hangi tarihte gösterildiğini kayıt altına alan ve işlem gerçekleştiğinde komisyonun kime ödeneceğini belirleyen bir belge. Bu formun ücretli bir sözleşmeye dönüştürülmesine izin verilmemeli.

Bunun yanında çalışılan emlak işletmesinin yetki belgesine sahip olup olmadığı kontrol edilmeli. Yetki belgesi bulunan işletmeler, Ticaret Bakanlığı'nın sistemine kayıtlı oluyor ve bu belgeyi iş yerinde görünür şekilde bulundurmakla yükümlü. Ödeme yapılacaksa bu ancak kira ya da satış işlemi resmileştiğinde, yasal komisyon oranı çerçevesinde ve faturalı şekilde yapılmalı.

Haksız alınan para nasıl geri istenir?

Yer gösterme bedeli adı altında para ödeyip iadesini alamayan vatandaşlar, Tüketici Hakem Heyetleri'ne ve Ticaret İl Müdürlükleri'ne şikâyette bulunabiliyor. Başvuru sırasında ödeme dekontu, imzalanan belgeler, yazışmalar ve ilan bilgileri gibi tüm delillerin sunulması süreci hızlandırıyor. Uzmanlar, konut piyasasındaki yoğunluk nedeniyle aceleyle hareket edilmemesi gerektiğini, ev bulma telaşının yasal hakların göz ardı edilmesine yol açmaması gerektiğini vurguluyor.

Komisyon hesabı nasıl yapılır?

Yasal sınırlar içinde kalan bir örnekte, aylık kirası 20 bin lira olan bir daireyi emlakçı aracılığıyla kiralayan kiracının ödeyeceği hizmet bedeli, hesaplamaya göre bir aylık kira tutarı olan 20 bin lira ve buna eklenecek KDV'den ibaret. Bunun üzerine ek bir "dosya", "danışmanlık" ya da "yer gösterme" bedeli eklenmesi mümkün değil.