Çocuğuna Erken Sigorta Yaptıranlar Dikkat! Emeklilikte Avantaj Var mı?

Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) düzenlemesiyle birlikte, yıllar önce küçük yaşta sigortalı gösterilen milyonlarca kişi beklediğinden çok daha erken emekli oldu. Çocuklarına ya da torunlarına erken yaşta sigorta yaptıran anne babalar, büyükanne ve büyükbabalar bu sayede bolca teşekkür aldı. Bu tablo, bugün de pek çok ailenin aklına aynı soruyu getiriyor: Çocuğu 18 yaşından önce sigortalı yaptırmak emeklilikte bir avantaj sağlar mı?

Cevap, mevcut kanunlar açısından "eskisi kadar değil" şeklinde. Ancak tamamen önemsiz de değil. İşte ayrıntılar.

2008 sonrasında kural değişti

2008 yılında yürürlüğe giren yasal düzenlemeden önce emeklilik şartları prim günü, yaş ve sigortalılık süresinden oluşuyordu. 2000 öncesinde sigortalı olanlar için örneğin SSK'da prim günü 5 bin ile 5 bin 975 gün arasında değişiyor, sigortalılık süresi kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıl aranıyordu. Bu nedenle sigorta girişinin erken yapılması, emeklilik tarihini doğrudan öne çekiyordu.

Ekim 2008'den sonra ilk kez sigortalı olanlar için ise sigortalılık süresi emeklilik şartı olmaktan çıktı. Bu kişilerin emeklilik yaşı, 4/a (SSK) kapsamında 7 bin 200, 4/b (Bağ-Kur) ve 4/c (memur) kapsamında 9 bin prim gününü tamamladıkları tarihe göre kademeli olarak 65 yaşa kadar yükseliyor. Yani bugünkü sistemde sigortanın ne zaman başladığından çok, prim günlerinin ne zaman tamamlandığı belirleyici.

18 yaş öncesi primler nasıl sayılıyor?

Kanuna göre 18 yaşından önce çalışmaya başlayanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlıyor. Ancak 18 yaşından önce ödenen primler boşa gitmiyor; bu primler prim gün sayısına eksiksiz ekleniyor. Bir meslek ya da sanat okulunu bitirip mahkemeden kazai rüşt kararı alarak öğrenimiyle ilgili işte çalışanlar için ise 18 yaş şartı aranmıyor; bu kişilerin sigortalılığı kazai rüşt tarihinden itibaren başlıyor.

Asıl avantaj: Giriş tarihindeki şartlar

Erken sigortanın bugün de geçerli olan önemli bir faydası var: Sigortalı, ilk kez sigortalı olduğu tarihte geçerli olan emeklilik şartlarına tabi oluyor. Kanunda ileride yapılabilecek ve şartları ağırlaştıran değişikliklerden etkilenmiyor. Geçmişte emeklilik yaşının yükseltildiği düzenlemelerde de erken giriş yapanlar daha avantajlı kademelerde kalmıştı. Bu nedenle uzmanlar, gelecekte kanunların nasıl değişeceği öngörülemese de erken başlayan sigortalılığın olası değişikliklere karşı bir güvence işlevi görebileceğini belirtiyor.

Çocuklar hangi şartlarda çalışabilir?

İş Kanunu'na göre 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasak. 15 ile 18 yaş arasındaki gençler ise genç işçi olarak İş Kanunu kapsamında çalışabiliyor. 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretimini tamamlamış çocuklar da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yönetmeliğindeki şartlara uygun hafif işlerde çalıştırılabiliyor.

Yönetmeliğe göre çocuk ve genç işçilerin çalıştırıldığı işte güvenlikleri, sağlıkları, bedensel ve zihinsel gelişimleri gözetilmek zorunda. Okula devam eden çocuklar, okula devamlarını ve başarılarını engellemeyecek işlerde çalışabiliyor. Staj dışında, okul saatlerinde bir işte çalışmaları mümkün değil.

Çalışmadan sigortalı göstermek ağır sonuç doğurur

Uzmanların en önemli uyarısı bu noktada geliyor: Fiilen çalışmayan bir çocuğu çalışıyor gibi göstermek kanuna aykırı. SGK bu konuda sıkı denetimler yapıyor. Sahte sigortalılık tespit edildiğinde sigortalılık süresi iptal ediliyor ve bu sigortalılığa dayanarak yapılmış tüm ödemeler faiziyle birlikte geri isteniyor. Yıllar sonra emeklilik başvurusu sırasında ortaya çıkan böyle bir durum, emeklilik planlarını tamamen altüst edebiliyor.

Kısacası çocuğun gerçekten ve yasal şartlara uygun biçimde çalışması halinde yapılan sigorta, prim günlerine katkı ve giriş tarihindeki şartları koruma bakımından fayda sağlıyor; ancak eski sistemdeki gibi emeklilik tarihini yıllarca öne çeken bir etki beklenmemeli.